direct naar inhoud van 5.5 Cultuurhistorie
Plan: Bestemmingsplan Dorp Hoenderloo
Status: voorontwerp
Plantype: bestemmingsplan
IMRO-idn: NL.IMRO.0200.bp1128-von1

5.5 Cultuurhistorie

5.5.1 Modernisering monumentenzorg

In november 2009 stemde de Tweede Kamer in met de beleidsbrief Modernisering van de Monumentenzorg. Deze beleidsbrief geeft de nieuwe visie van het Rijk op de monumentenzorg weer. De nieuwe visie rust op drie pijlers:

  • 1. cultuurhistorische belangen meewegen in de ruimtelijke ordening;
  • 2. krachtiger en eenvoudige regels;
  • 3. herbestemmen van cultuurhistorisch waardevolle panden die hun functie verliezen.

Met de eerste pijler wordt ingezet op het bestemmingsplan als belangrijk instrument om cultuurhistorische waarden in een gebied te beschermen. Een goede ruimtelijke ordening betekent dat er een integrale afweging plaatsvindt van alle belangen die effect hebben op de kwaliteit van de ruimte. Cultuurhistorie is één van die belangen. Dit nieuwe beleid vormt een belangrijke aanvulling op de sectorale bescherming van monumenten. Op deze manier is een meer gebiedsgerichte benadering mogelijk.

Het Rijk wil deze nieuwe visie implementeren door in het Besluit ruimtelijke ordening een verplichting op te nemen om in het bestemmingsplan rekening te houden met cultuurhistorische waarden. Daarnaast zal het Rijk, aanvullend op de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, een visie op het cultureel erfgoed opstellen. Deze visie geeft aan hoe het Rijk het onroerend cultureel erfgoed borgt in de ruimtelijke ordening, welke prioriteiten het daarbij heeft en hoe het wil samenwerken met publieke en private partijen. Vanuit een brede erfgoedvisie wordt ingezoomd op de meest actuele en urgente opgaven van nationaal belang.

5.5.2 Cultuurhistorische analyse

In juni 2010 is een cultuurhistorische analyse Hoenderloo opgesteld. De beschrijving van de analyse is verwerkt in hoofdstuk 3. De cultuurhistorische analyse is als bijlage 1bij dit bestemmingsplan opgenomen.

5.5.3 Monumenten en karakteristieke panden

Monumenten

Op de cultuurhistorische beleidskaart van de gemeente Apeldoorn zijn de terreinen en objecten met een monumentenstatus aangegeven. Binnen het onderzoeksgebied van Hoenderloo betreft dat 4 rijksmonumenten en 5 gemeentelijke monumenten:

In het plangebied komen de volgende rijksmonumenten voor:

  • Apeldoornseweg z.n., hoek Krimweg (zgn. Heldringsput)
  • Delerwoud 1-2 (poortgebouw met dienstwoningen)
  • Heldringsweg 10 (kerk met consistoriekamer)
  • Heldringsweg 20 (woonhuis Arcke).

(bron: monumentenlijst gemeente Apeldoorn)

Ook staan/liggen er de volgende gemeentelijke monumenten:

  • Heldringsweg 11 (boerderij en schuur)
  • Krimweg z.n. hoek Delerweg (muziektent).
  • Krimweg z.n. hoek Delerwoud (trafo).
  • Laan van Eikenhof 31 (Ottho Hoeve).
  • Nijegaardeweg 11 (vml. school en directiewoning).

(bron: monumentenlijst gemeente Apeldoorn)

Karakteristieke panden

Door Monumenten Advies Bureau is de rapportage 'Ruimtelijke en Cultuurhistorische waardering van de karakteristieke bebouwing in Hoenderloo, Apeldoorn' opgesteld. Het rapport, gedateerd juni 2011, is opgenomen in bijlage 2 van de Bijlagen bij de toelichting. Deze rapportage bevat de resultaten van een cultuurhistorische inventarisatie van niet beschermde bebouwing in het bestemmingsplangebied Dorp Hoenderloo. Het rapport vormt een aanvulling op de cultuurhistorische analyse Hoenderloo van juni 2010.

Op basis van eerdere inventarisatierondes en analyses alsmede hernieuwd veldwerk is een selectie gemaakt van panden, die bepalend en waardevol zijn voor het ruimtelijke beeld van het gebied en die aanmerkelijke cultuurhistorische waarden bezitten. Deze panden worden in deze rapportage gewaardeerd op cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten, onder andere aan de hand van de gebiedskarakteristiek.

De resultaten dienen als input voor het bestemmingsplan. Hierin krijgen het bepalende en waardevolle ruimtelijke beeld en de cultuurhistorische kwaliteiten een verankering. Het doel is het behoud van een herkenbaar en voor het stadsdeel karakteristiek beeld, waarin de historische gelaagdheid en het onderscheiden karakter van de deelgebieden en objecten zichtbaar blijven.

Voor de inventarisatie en selectie is gebruik gemaakt van eerdere analyses van het projectgebied en bovendien is aanvullend veldwerk en archiefonderzoek verricht. De gemeentelijke en rijksmonumenten zijn niet in de inventarisatie opgenomen.

De niet beschermde objecten, die wel bepalend en waardevol zijn voor het ruimtelijke beeld van het projectgebied en die aanmerkelijke cultuurhistorische waarden bezitten, zijn getoetst aan de hand van vijf ruimtelijke en cultuurhistorische criteria. Er zijn drie ruimtelijke criteria, waarbij wordt ingezoomd van gebied, via ensemble op het object. Deze benadering sluit aan bij de ruimtelijke insteek van het project. De ruimtelijke waardering krijgt dus de nadruk. Op objectniveau zijn nog een criterium historische waarde en een op de verschijningsvorm gericht criterium toegevoegd.

In de objectenlijst is ieder object kort gekarakteriseerd en per criterium getoetst op de aanwezige kwaliteit. Per criterium is gescoord en de optelsom van de scores leidt tot de eindwaardering Hoge totaalwaarde of Positieve totaalwaarde. Vanwege de hoge ondergrens die bij de veldselectie is gehanteerd, bevat het rapport geen panden die een neutrale of negatieve totaalwaarde scoren.

In dit bestemmingsplan worden alleen de objecten met een Hoge totaalwaarde verankerd. Onder Hoge totaalwaarde wordt in dit geval verstaan: "Alle beschermenswaardige onderdelen (gebouwen, objecten en ensembles), die vanwege de voornamelijk hoge ruimtelijke waarden, historische waarden en objectwaarden van wezenlijk en onlosmakelijk belang zijn voor het projectgebied en zijn historisch-ruimtelijke gebiedskarakteristiek. Instandhouding van het gevelbeeld en/of hoofdvormen is noodzakelijk."

In het plangebied komen de volgende objecten voor met een hoge totaalwaarde:

  • Apeldoornseweg 10-12
  • Apeldoornseweg 12a
  • Apeldoornseweg 14
  • Brouwersweg 85
  • Kampheuvellaan 34
  • Kampheuvellaan 42
  • Kampheuvellaan 62
  • Kampheuvellaan 68
  • Kampheuvellaan 72
  • Krimweg 8-10
  • Krimweg 66
  • Krimweg 81
  • Laan van Eikenhof 31
  • Middenweg 16-18
  • Middenweg 20
  • Nijegaardeweg 18-20
  • Nijegaardeweg 21
  • Paalbergweg 24
  • Paalbergweg 35-41, 63-69
  • Paalbergweg 85-89,
  • Weikamperweg 12, 19-21, 27-29, 28-30, 49-51
5.5.4 Regeling voor cultuurhistorie in bestemmingsplan

De rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden zijn hooggewaardeerd, maar worden niet op de plankaart aangegeven. Voor deze systematiek is gekozen omdat de Monumentenwet 1998 en de gemeentelijke monumentenverordening een eigen beschermingsregime kennen via een vergunningensysteem. Bovendien is het monumentenbestand nog in ontwikkeling. Het opnemen van specifieke bestemmingen of aanduidingen voor de monumenten en beeldbepalende panden zou betekenen dat voor iedere mutatie in het monumentenregister een bestemmingsplanherziening in gang moet worden gezet om het bestemmingsplan actueel te houden. Dit wordt niet doelmatig geacht. Als extra bescherming voor deze objecten is er voor gekozen om voor de bouwvlakken maatwerk toe te passen (geen standaardisatie). Om te voorkomen dat een bijgebouw het zicht op deze bijzondere objecten ontneemt of het karakter aantast, is in het bestemmingsplan voor de bijgebouwen geregeld dat deze achter de achtergevel van het object mogen worden gebouwd. Omgevingsvergunningvrij bouwen is niet van toepassing op rijks- en gemeentelijke monumenten.

Karakteristieke panden hebben geen monumentenstatus maar zijn door hun cultuurhistorische en ruimtelijke waarde van groot belang voor het karakteristieke beeld van hun omgeving. Die waarden komen onder andere tot uitdrukking in de gebiedseigen typologie, markante ligging, bijdrage aan het typische beeld en/of de bijzondere vorm en functie.

De panden die in het in de vorige paragraaf genoemde rapportage 'Ruimtelijke en Cultuurhistorische waardering van de karakteristieke bebouwing in Hoenderloo, Apeldoorn' een hoge totaalwaarde hebben zijn in dit bestemmingsplan aangewezen als karakteristiek pand. Op de verbeelding hebben ze de aanduiding 'karakteristiek' gekregen. In de bestemmingsomschrijving van die bestemmingen waar deze aanduiding voorkomt is bepaald dat ter plaatse van die aanduiding de gronden (ook) bestemd zijn voor behoud en herstel van cultuurhistorische waardevolle panden. Verder is bepaald dat het ter plaatse van die aanduiding verboden is de bebouwing te slopen zonder vergunning. Kort gezegd wordt deze vergunning alleen verleend wanneer de kosten van renovatie zo hoog zijn dat handhaven van het pand redelijkerwijs niet meer kan worden geëist. De aanvrager dient dit met een rapport van een deskundige aan te tonen.